Dieta wątrobowa - lista produktów i czego unikać

Dieta wątrobowa to sposób odżywiania w stylu śródziemnomorskim przy stłuszczeniu wątroby (obecnie nazywanym MASLD, dawniej NAFLD), z małą ilością dodanego cukru, słodzonych napojów, żywności ultraprzetworzonej i alkoholu. Na tej stronie znajdziesz listę zakupów, produkty do ograniczenia i to, co mówią dowody naukowe.

Lista zakupów

55

Działy sklepu

12

Rodzaj

Diety lecznicze

Dieta wątrobowa - jak działa

Stłuszczenie wątroby nazywa się obecnie stłuszczeniową chorobą wątroby związaną z zaburzeniami metabolicznymi (MASLD), a dawniej NAFLD. Europejskie wytyczne definiują ją jako stłuszczenie wątroby, czyli tłuszcz w wątrobie, u osoby z co najmniej jednym kardiometabolicznym czynnikiem ryzyka i bez szkodliwego spożycia alkoholu. Nie ma jednej oficjalnej diety wątrobowej. Wytyczne wskazują natomiast wzorzec w stylu śródziemnomorskim: dużo warzyw, owoców, roślin strączkowych, produktów pełnoziarnistych, orzechów, ryb i oliwy z oliwek, a mało czerwonego mięsa, żywności przetworzonej, dodanego cukru i alkoholu.

Według wytycznych najlepiej poparty dowodami cel to utrata masy ciała, ważniejsza niż jakikolwiek pojedynczy produkt. Europejskie wytyczne podają, że dorośli z nadwagą powinni dążyć do trwałej utraty co najmniej 5% masy ciała, aby zmniejszyć ilość tłuszczu w wątrobie, od 7 do 10%, aby poprawić stan zapalny wątroby, i 10% lub więcej, aby poprawić włóknienie (bliznowacenie). Stwierdzają też, że dotąd jest niewiele dowodów, iż lepsza jakość diety zmienia kliniczne wyniki dotyczące wątroby. NIDDK opisuje utratę masy ciała jako stopniową.

Praktyczny talerz według ulotki szpitalnej poradni wątrobowej: połowa to warzywa nieskrobiowe, ćwierć to produkty białkowe, takie jak ryby, kurczak, jajka lub rośliny strączkowe, a ćwierć to produkty pełnoziarniste. Ta sama ulotka sugeruje od 2 do 3 sztuk owoców dziennie, ryby co najmniej dwa razy w tygodniu i czerwone mięso najwyżej raz w tygodniu. Podstawowym napojem jest woda. Wytyczne każą pominąć słodzone napoje i alkohol.

Dieta wątrobowa - co jeść

• 

  Warzywa

  Połowę talerza wypełnij warzywami nieskrobiowymi, takimi jak szpinak, brokuły, pomidory i papryka, jak sugeruje szpitalna ulotka. NIDDK zalicza większość warzyw do produktów o niskim indeksie glikemicznym.

• 

  Owoce

  Owoce w całości, takie jak jabłka, owoce jagodowe i pomarańcze, pasują do tego wzorca, w ilości od 2 do 3 sztuk dziennie według szpitalnej ulotki. NIDDK zalicza większość owoców do produktów o niskim indeksie glikemicznym, a sok owocowy wymienia jako źródło fruktozy, którego należy unikać.

• 

  Produkty pełnoziarniste

  Płatki owsiane, brązowy ryż, komosa ryżowa, makaron pełnoziarnisty i chleb pełnoziarnisty mogą wypełnić ćwierć talerza. NIDDK zalicza produkty pełnoziarniste do żywności o niskim indeksie glikemicznym, w przeciwieństwie do białego chleba i białego ryżu.

• 

  Rośliny strączkowe

  Soczewica, ciecierzyca i czarna fasola to podstawa kuchni śródziemnomorskiej. Szpitalna ulotka sugeruje jedzenie roślin strączkowych około 3 razy w tygodniu.

• 

  Orzechy i nasiona

  Niesolone migdały, orzechy włoskie oraz nasiona dyni, chia i lnu należą do wzorca śródziemnomorskiego. Porcja przekąski w ulotce to garść orzechów, około 30 g.

• 

  Chude białko

  Ryby lub owoce morza co najmniej dwa razy w tygodniu, a do tego kurczak, jajka, tofu i tempeh. Pasują też umiarkowane ilości jogurtu naturalnego, mleka i serka wiejskiego, a wersje o obniżonej zawartości tłuszczu pomagają ograniczyć tłuszcze nasycone.

• 

  Zdrowe tłuszcze

  Oliwa z oliwek extra virgin to olej do gotowania sugerowany w szpitalnej ulotce, a awokado i tłuste ryby, takie jak łosoś i makrela, dodają tłuszczów nienasyconych. NIDDK zaleca zastępowanie tłuszczów nasyconych i trans tłuszczami nienasyconymi, zwłaszcza omega-3.

• 

  Napoje

  Podstawą jest woda, a herbata i kawa pozostają niesłodzone. AASLD podaje, że można zalecać trzy lub więcej filiżanek kawy dziennie, jeśli nie ma powodu, by jej unikać, ale opiera się to na badaniach obserwacyjnych, a europejskie wytyczne stwierdzają, że nie można wyciągnąć jednoznacznych wniosków.

Dieta wątrobowa - produkty do ograniczenia

Na diecie wątrobowej ogranicz lub pomijaj:

• Słodzone napoje. Napoje gazowane, słodzona herbata, napoje izotoniczne i sok owocowy. NIDDK wymienia je jako źródła fruktozy, a europejskie wytyczne zalecają unikanie napojów słodzonych cukrem.
• Dodany cukier i słodycze. Cukierki, ciasteczka, ciasta i inne desery. AASLD podaje, że nadmierne spożycie fruktozy zwiększa ryzyko NAFLD, NASH i zaawansowanego włóknienia niezależnie od podaży kalorii.
• Żywność ultraprzetworzona. Fast foody, chipsy, pakowane przekąski i dania gotowe. Europejskie wytyczne zalecają ograniczanie żywności ultraprzetworzonej, którą opisują jako bogatą w cukry i tłuszcze nasycone.
• Rafinowane węglowodany. Biały chleb, biały ryż i wypieki z mąki rafinowanej. NIDDK wymienia też ziemniaki wśród produktów o wyższym indeksie glikemicznym.
• Mięso przetworzone i tłuste. Boczek, szynka, kiełbasy, salami i tłuszcz na czerwonym mięsie. Szpitalna ulotka sugeruje zrezygnować z mięsa przetworzonego, a czerwone mięso jeść najwyżej raz w tygodniu.
• Potrawy smażone i tłuszcze nasycone. Potrawy smażone w głębokim tłuszczu i inne produkty wysokotłuszczowe. NIDDK zaleca ograniczanie ogólnej ilości tłuszczu, który jest bardzo kaloryczny, i zastępowanie tłuszczów nasyconych i trans nienasyconymi.
• Alkohol. Europejskie wytyczne mówią, że osoby ze stłuszczeniem wątroby należy zniechęcać do picia, zwłaszcza w umiarkowanych lub dużych ilościach, a osoby z zaawansowanym włóknieniem lub marskością powinny całkowicie przestać pić. NIDDK zaleca ograniczać alkohol do minimum.

Wady, o których warto wiedzieć

• Nie ma jednego sprawdzonego jadłospisu. AASLD podaje, że podejścia niskowęglowodanowe, niskotłuszczowe, post przerywany i śródziemnomorskie wydają się porównywalne w poprawie stłuszczenia wątroby, a przewaga diety śródziemnomorskiej nad pozostałymi w małych badaniach jest dyskutowana.
• Mało dowodów dotyczących wyników dla wątroby. Europejskie wytyczne stwierdzają, że jest niewiele dowodów, iż lepsza jakość diety zmienia kliniczne wyniki dotyczące wątroby, a długoterminowy efekt kliniczny utraty masy ciała wymaga dalszych badań z dłuższą obserwacją.
• Trudno utrzymać niższą masę ciała. AASLD podaje, że około 10% pacjentów osiąga skuteczną utratę masy ciała po 1 roku w ustrukturyzowanych programach, a mniej niż połowa z nich utrzymuje ją 5 lat później.
• Etap choroby i masa ciała zmieniają zalecenia. Cele odchudzania dotyczą dorosłych z nadwagą, a AASLD podaje, że osoby z marskością wymagają innego podejścia, w którym priorytetem jest podaż białka. Ta lista to ogólny wzorzec, a nie plan dla każdego etapu.